به گزارش پرشین خبر؛ نخستین نشست توسعه سامانههای آبیاری هوشمند از سلسله نشستهای فناوریهای مدیریت کمی و کیفی منابع آب به همت مرکز ملی مطالعات راهبردی کشاورزی و آب اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران با حضور پیام باقری نایب رئیس اتاق ایران، عبدالله مهاجر دارابی عضو هیات رئیسه اتاق ایران، ابوالفضل روغنی گلپایگانی دبیرکل اتاق ایران، بهزاد فکاری سرپرست مرکز ملی مطالعات راهبردی کشاورزی و آب و جعفر گوهرگانی، معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی و جمعی از فعالان این حوزه برگزار شد.
پیام باقری نایب رئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران با تأکید بر نقش تعیینکننده آب در آینده اقتصاد و امنیت غذایی کشور گفت: توسعه سامانههای آبیاری هوشمند باید از مرحله اثبات ضرورت عبور کرده و با طراحی نقشه راه مشخص، سیاستگذاری هوشمند و مدل اقتصادی مناسب به یک راهکار عملی برای کاهش مصرف آب و استمرار تولید تبدیل شود.
او با اشاره به اهمیت موضوع آب اظهار کرد: آبیاری هوشمند صرفاً یک فناوری جدید نیست، بلکه با آینده تولید، سرمایهگذاری، توسعه کشاورزی و در نهایت امنیت غذایی کشور ارتباط دارد.
آب یکی از نهادههای اساسی اقتصاد است و چگونگی مدیریت آن بر استمرار فعالیتهای تولیدی، بهرهوری و سرمایهگذاری اثر مستقیم دارد.
او تاکید کرد: تابآوری در بخش آب و صنعت آب در واقع به معنای افزایش تابآوری اقتصاد کشور است و در مدیریت تراز آب باید همزمان به مدیریت منابع و مدیریت مصرف توجه شود.
بخش کشاورزی نیز یکی از مهمترین حوزههای مصرف آب است و استفاده از روشهای سنتی، فشار قابل توجهی بر منابع محدود آبی وارد میکند.
باقری با تأکید بر اینکه راهکار بحران آب، کاهش تولید یا کنار گذاشتن کشاورزی نیست، گفت: باید با منابع محدود آبی، مصرف بهینهتری داشته باشیم و این مصرف بهینه باید ضمن کاهش هزینهها، به اقتصادیتر شدن تولید، افزایش بهرهوری و خلق ارزش بیشتر منجر شود.
سامانههای آبیاری هوشمند میتوانند با مدیریت مصرف آب، انرژی و نهادهها، هزینههای تولید را کنترل و به استمرار تولید و ثبات کیفیت محصولات کمک کنند.
نایبرئیس اتاق ایران همچنین توسعه این سامانهها را فرصتی برای شرکتهای دانشبنیان و فعالان حوزه فناوری دانست و ادامه داد: توسعه آبیاری هوشمند میتواند بازار مناسبی برای شرکتهای دانشبنیان، خدمات دادهمحور، تجهیزات و خدمات فنی و پشتیبانی ایجاد و از این مسیر به اشتغال و خلق ارزش نیز کمک کند.
به گفته او، فناوری زمانی میتواند در بخش کشاورزی فراگیر شود که برای کشاورز توجیه اقتصادی داشته باشد و افزود: استقرار آبیاری هوشمند باید حداقل به سه نتیجه مشخص منجر شود؛ نخست صرفهجویی واقعی در مصرف آب، دوم توجیه اقتصادی برای کشاورزان و سوم استمرار تولید و تقویت امنیت غذایی کشور.
باقری خاطرنشان کرد: اگر آبیاری هوشمند قرار است پاسخی مؤثر به بحران آب کشور باشد، صرف استفاده از فناوری کافی نیست و باید در کنار آن، سیاستگذاری هوشمندانه، مدیریت هوشمندانه و مدلهای کسبوکار مناسب نیز شکل بگیرد.
نایبرئیس اتاق ایران با بیان اینکه کشور از مرحله اثبات ضرورت استفاده از فناوریهای نوین آبیاری عبور کرده است، گفت: اکنون باید مشخص شود چه مسیر و نقشه راهی برای توسعه و فراگیر شدن این فناوریها لازم است.
اتاق ایران نیز در این زمینه نقش مهمی برای ایجاد هماهنگی، پیگیری و کمک به توسعه این راهکارها برای مدیریت منابع آب کشور خواهد داشت.
مدیریت آب نیازمند تصمیمهای شجاعانه است
ابوالفضل روغنی گلپایگانی دبیرکل اتاق ایران با اشاره به سابقه تاریخی مسئله آب در ایران اظهار کرد: قرار گرفتن کشور در کمربند خشکسالی نشان میدهد چالش آب مسئلهای جدید نیست، اما امروز ضرورت مدیریت مصرف و کنترل رفتار مصرفکنندگان بیش از گذشته اهمیت دارد.
او با اشاره به تجربه خود در صنعت کاغذ و پروژههای استفاده از پسماندهای کشاورزی برای تولید کاغذ گفت: در جریان بررسی این طرحها، میزان بالای مصرف آب در کشاورزی و استفاده از روشهای غرقابی بهوضوح قابل مشاهده بوده است؛ در حالی که میتوان با استفاده از پسماندهایی مانند باگاس نیشکر، کاه و ساقه گندم، علاوه بر ایجاد ارزش افزوده، از فشار بر منابع طبیعی نیز کاست.
دبیرکل اتاق ایران افزود: در برخی مناطق کشور حجم قابل توجهی از آب برای تولید محصولاتی مصرف میشود که ارزش اقتصادی متناسبی ندارند؛ بنابراین باید درباره الگوی تولید و مصرف آب تصمیمهای دقیقتری اتخاذ شود.
روغنی با اشاره به هزینه بالای سامانههای نوین و هوشمند آبیاری گفت: بسیاری از کشاورزان به دلیل پایین بودن حاشیه سود و بالا بودن هزینه تجهیزات، توان سرمایهگذاری در این حوزه را ندارند.
بنابراین دولت باید در این بخش سرمایهگذاری و از طریق تسهیلات و حمایتهای مالی، امکان استفاده کشاورزان از فناوریهای نوین را فراهم کند تا بهرهوری و راندمان مصرف آب افزایش یابد.
او همچنین با انتقاد از وضعیت فعلی شبکههای آبیاری کشور بر ضرورت توسعه سیستمهای کنترلی و سنجش هوشمند تأکید کرد و گفت: با استفاده از حسگرها و سامانههای کنترل رطوبت میتوان آبیاری را متناسب با نیاز واقعی گیاه انجام داد و از هدررفت منابع جلوگیری کرد.
روغنی گلپایگانی در ادامه تغییر الگوی کشت را یکی از الزامات مدیریت آب دانست و گفت: دولت باید با تصمیمگیری شجاعانه و کاهش ملاحظات غیرضروری، الگوی کشت را متناسب با شرایط آبی کشور اصلاح کند.
ادامه تولید محصولات آببر در مناطقی که با کمبود آب مواجهاند، بدون توجه به محدودیت منابع، قابل تداوم نیست.
دبیرکل اتاق ایران همچنین بر ضرورت توجه به آب به عنوان یک منبع متعلق به نسلهای آینده تأکید کرد و خواستار استفاده از ظرفیت بخش خصوصی و شرکتهای دانشبنیان برای توسعه فناوریهای مدیریت مصرف آب شد.
آبیاری هوشمند باید به کاهش خالص مصرف آب منجر شود
بهزاد فکاری سرپرست مرکز ملی مطالعات راهبردی کشاورزی و آب اتاق ایران با اشاره به مأموریت این مرکز تصریح کرد: هدف از برگزاری این نشستها ایجاد همافزایی میان سیاستگذاران، بخش خصوصی، متخصصان و کشاورزان و تسریع انتقال فناوریهای آبیاری هوشمند از سطح دانش به مزرعه است.
وی ارتقای بهرهوری آب در کشاورزی را یک ضرورت جدی عنوان کرد و گفت: باید توسعه آبیاری هوشمند در مناطقی که با ریسک بالای منابع آب و اضافهبرداشت مواجهاند، در اولویت قرار گیرد.
سرپرست مرکز ملی مطالعات راهبردی کشاورزی و آب تأکید کرد: آبیاری هوشمند باید داده را به تصمیم بهموقع تبدیل کند؛ یعنی با سنجش شرایط مزرعه، زمان و میزان آبیاری و کوددهی مشخص و نتیجه نیز برای تصمیمهای بعدی ارزیابی شود.
فکاری گفت: اقتصاد مزرعه یکی از ارکان اصلی پذیرش این فناوری است و سامانههای هوشمند باید بتوانند هزینه و ریسک تولید را کاهش داده و بازگشت سرمایه قابلقبولی برای کشاورز ایجاد کنند.
او خاطرنشان کرد: اگر توسعه آبیاری پیشرفته در سطح مزرعه موجب صرفهجویی شود اما در سطح کلان به افزایش سطح زیرکشت و برداشت بیشتر از منابع آب منجر شود، صرفهجویی خالصی رخ نداده است.
بنابراین هدف نهایی باید «آب کمتر، تولید پایدارتر و درآمد قابل ارتقا» باشد.
آبیاری هوشمند مصرف آب را ۱۵ درصد کاهش میدهد
فریبرز عباسی عضو کارگروه آب مرکز ملی مطالعات راهبردی کشاورزی و آب اتاق ایران اظهار کرد: در اسناد بالادستی کشور، بهویژه برنامه هفتم پیشرفت و سند دانشبنیان امنیت غذایی، بر افزایش بهرهوری و کاهش مصرف آب کشاورزی تأکید شده و توسعه آبیاری هوشمند میتواند یکی از ابزارهای اصلی تحقق این اهداف باشد.
وی افزود: آبیاری هوشمند با استفاده از دادههای محیطی، زمان، میزان و مدت آبیاری را مشخص میکند و با کاهش خطای انسانی، مدیریت آب، افزایش تولید، درآمد و بهرهوری را بهبود میدهد.
عضو کارگروه آب مرکز ملی مطالعات راهبردی کشاورزی و آب اتاق ایران ادامه داد: از سال ۱۴۰۱ اجرای طرحهای پایلوت آبیاری هوشمند آغاز شد و تاکنون در استانهای مختلف کشور و برای بیش از ۳۰ محصول کشاورزی از جمله سیبزمینی، ذرت علوفهای، گندم، جو، پسته و مرکبات اجرا شده است.
عباسی گفت: بر اساس ارزیابیهای انجامشده، این طرحها بهطور متوسط ۱۵ تا ۱۶ درصد کاهش حجم آب آبیاری، همین میزان افزایش عملکرد و بیش از ۴۰ درصد افزایش بهرهوری آب را به همراه داشتهاند.
وی با اشاره به برنامه توسعه این فناوری افزود: در صورت نهایی شدن برنامه سال جاری، هدفگذاری برای توسعه آبیاری هوشمند در ۵۰ هزار هکتار انجام شده است.
همچنین برآوردها نشان میدهد حدود ۲.
۵ میلیون هکتار ظرفیت توسعه این فناوری در کشور وجود دارد که یک تا ۱.
۵ میلیون هکتار از اراضی بزرگ، کشت و صنعتها و بهرهبرداران پیشرو میتوانند در اولویت نخست قرار گیرند.
عباسی یکی از چالشهای اصلی را هزینه بالای اجرای سامانههای هوشمند عنوان کرد و گفت: هزینه اجرای تجهیزات سختافزاری پیشرفته میتواند به بیش از ۴۰ میلیون تومان در هکتار برسد.
کمبود شرکتهای دانشبنیان توانمند، ضعف زیرساختهایی مانند برق و اینترنت، خردمالکی و کمبود آموزش و ترویج نیز از دیگر موانع توسعه این فناوری است.
آبیاری هوشمند باید از طرح پایلوت به سطح گسترده برسد
جعفر گوهرگانی، معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی نیز با حضور در این مراسم اظهار کرد: در برنامه هفتم پیشرفت و سند ملی دانشبنیان امنیت غذایی، افزایش بهرهوری از اهداف مهم بخش کشاورزی است و با توجه به کاهش منابع آب و افزایش نیاز غذایی کشور، استفاده از هوشمندسازی و هوش مصنوعی در کشاورزی ضرورتی اجتنابناپذیر است.
وی افزود: آبیاری هوشمند میتواند با پیشبینی دقیق، بهینهسازی مصرف نهادهها، کاهش ضایعات و تصمیمگیری مبتنی بر داده، نقش مهمی در افزایش بهرهوری و تابآوری کشاورزی ایفا کند.
معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی با اشاره به وضعیت آبیاری در کشور گفت: بیش از سه میلیون هکتار از اراضی هنوز به روشهای سنتی آبیاری میشوند و حتی سامانههای نوین آبیاری نیز باید به سمت آبیاری هوشمند و پیشبینانه حرکت کنند.
مطالعات نشان میدهد این روشها بسته به نوع محصول و شرایط مزرعه میتوانند کاهش قابلتوجهی در مصرف آب ایجاد کنند.
گوهرگانی با اشاره به تجربه کشورهای پیشرو گفت: ایران در حوزه پژوهش و اجرای طرحهای پایلوت اقدامات خوبی داشته، اما سطح عملیاتی شدن آبیاری هوشمند در کشور همچنان پایین و پراکنده است و برای توسعه گسترده آن به مشارکت دانشگاهها، شرکتهای دانشبنیان، بخش خصوصی و سرمایهگذاران نیاز داریم.
او تأکید کرد: هوشمندسازی نباید فقط به آب محدود شود، بلکه باید برای کل کشاورزی تعریف شود و حسابداری آب بهعنوان یکی از زیرساختهای اصلی آن مورد توجه قرار گیرد.
هدف نیز صرفاً کاهش مصرف آب نیست، بلکه باید افزایش بهرهوری آب باشد.
معاون وزارت کشاورزی افزود: فناوری باید بر اساس مسئله و نیاز مزرعه انتخاب شود و مدل مالی نیز از «خرید فناوری» به «خرید نتیجه» تغییر کند.
شرکتهای تولیدکننده تجهیزات آبیاری و شرکتهای هوشمندسازی نیز باید بهعنوان شرکای اصلی پروژهها در کنار یکدیگر قرار گیرند.
او در پایان با اشاره به همکاریهای گذشته وزارت جهاد کشاورزی و وزارت ارتباطات در حوزه هوشمندسازی گفت: مسیر هوشمندسازی کشاورزی در کشور آغاز شده و با همکاری دستگاههای اجرایی، شرکتهای دانشبنیان، دانشگاهها و بخش خصوصی باید با سرعت بیشتری دنبال شود.
در بخش پایانی نشست، دیدگاهها و پیشنهادهای کارشناسی درباره الزامات توسعه آبیاری هوشمند مطرح و بررسی شد.
کارشناسان با اشاره به تأثیر تغییرات اقلیمی بر منابع آب، الگوی کشت و نیاز آبی محصولات بر ضرورت توجه به شرایط آینده و استفاده از دادههای اقلیمی در برنامهریزیهای بخش کشاورزی تأکید کردند.
همچنین موضوع میزان صرفهجویی در روشهای مختلف آبیاری، از جمله آبیاری زیرسطحی، مورد بررسی قرار گرفت و تأکید شد که میزان کاهش مصرف آب به نوع محصول، خاک و شرایط مزرعه وابسته است و باید بهصورت دقیق و قابلاندازهگیری ارزیابی شود.
در این بخش همچنین بر ضرورت تقویت شرکتهای دانشبنیان و تیمهای تخصصی، توسعه سامانههای هوشمند متناسب با نیاز واقعی مزارع و توجه به مدیریت و بهرهبرداری صحیح از سامانههای موجود تأکید شد.
پایگاه خبری تحلیلی پرشین خبر در راستای اطلاع رسانی صحیح، اخبار تحلیلی اقتصادی – اجتماعی را منتشر می نماید.