نشست «قصه صدای زمین، دستان تو» برگزار شد

به گزارش رویکرد ۳۶۵ ؛ این برنامه به میزبانی مجموعه «طاووسانه» و با همکاری شهر کتاب مرکزی برگزار شد و با استقبال علاقه‌مندان حوزه کودک، والدین، فعالان فرهنگی و دغدغه‌ مندان محیط‌ زیست همراه بود.

در این نشست، سرکار خانم فرح روزی‌ طلب نویسنده کودک و نوجوان، جناب آقای دکتر شاهین احمدیان روان‌ شناس مکاتب رفتاری و جناب آقای پویا نیکجو فعال محیط‌ زیست و مروج علم، هر یک از منظر تخصصی خود، به مفهوم «زمین»، «کودک» و «مسئولیت محیط زیستی» پرداختند.

قصه؛ زبانی امن و قدرتمند برای گفتن حقیقت‌

فرح روزی‌ طلب نویسنده با تجربه حوزه کودک و نوجوان، نخستین سخنران این نشست بود. او در سخنان خود به این پرسش پرداخت که چرا و چطور قصه را به‌ عنوان ابزار بیان دغدغه‌های محیط‌ زیستی انتخاب کرده است.

او با تأکید بر این‌ که کودکان با دستور و اجبار ارتباط نمی‌گیرند، بلکه با روایت و تجربه هم‌ ذات‌ پنداری می‌کنند، توضیح داد که قصه امکان می‌دهد مفاهیم پیچیده، بدون ایجاد ترس یا مقاومت، به جهان کودک وارد شوند.

به گفته او، قصه فضایی امن می‌سازد که در آن کودک می‌تواند با طبیعت، زمین و حتی آسیب‌های وارد شده به آن، رابطه‌ای عاطفی برقرار کند؛ رابطه‌ای که از جنس همدلی است.

روزی‌ طلب همچنین به این نکته اشاره کرد که قصه، برخلاف پیام‌های مستقیم آموزشی، کودک را در موقعیت انتخاب قرار می‌دهد و به او اجازه می‌دهد خودش به نتیجه برسد و در او ایجاد باور می‌کند؛ موضوعی که در پرورش مسئولیت‌پذیری محیط‌زیستی نقش کلیدی دارد.

اضطراب‌های محیط‌زیستی یا عدم احساس تعلق؟

دکتر شاهین احمدیان روان‌ شناس مکاتب رفتاری، در بخش دیگری از این نشست، به موضوع اضطراب‌های محیط‌ زیستی در ابر شهر‌ها پرداخت و تأکید کرد که این نوع اضطراب صرفاً نتیجه شدت بحران‌های زیست‌ محیطی نیست، بلکه ریشه‌ای عمیق‌تر در گسست احساس تعلق اجتماعی و مکانی دارد.

او توضیح داد که در ابر شهرها، انسان‌ها اغلب در فضا‌هایی زندگی می‌کنند که رابطه عاطفی و هویتی روشنی با آن ندارند؛ طبیعتی دور از دسترس و روابط اجتماعی بدون تعلق، در چنین شرایطی، بحران‌های محیط‌ زیستی نه‌ تنها ترس‌ آفرین‌تر می‌شوند، بلکه احساس «بی‌پناهی» و «بی‌اثر بودن» را تشدید می‌کنند.

به گفته احمدیان، زمانی که فرد خود را جزئی از یک مکان، یک محله یا یک جمع نبیند، مسئولیت‌ پذیری جای خود را به اضطراب می‌دهد. او تأکید کرد که اضطراب محیط‌ زیستی، اغلب محصول نداشتن حس تعلق است، نه صرفاً آگاهی از خطر.

این روان‌شناس در ادامه، راهکار مواجهه با این اضطراب‌ها را نه در افزایش هشدارها، بلکه در بازسازی پیوند‌های عاطفی انسان با مکان زندگی‌اش دانست؛ از ایجاد فضا‌های گفت‌وگوی جمعی و تجربه‌های مشترک محلی گرفته تا استفاده از ابزار‌هایی مانند قصه، روایت و فعالیت‌های فرهنگی که به افراد، به‌ ویژه کودکان، کمک می‌کند دوباره خود را بخشی از زمین و جامعه احساس کنند.

احمدیان تأکید کرد که برای کودکان و نوجوانان، این احساس تعلق می‌تواند نقش حفاظتی مهمی داشته باشد؛ زیرا وقتی کودک بداند به جایی تعلق دارد و در مقیاس خودش می‌تواند اثرگذار باشد، اضطراب جای خود را به معنا، مسئولیت و امید می‌دهد.

واقع‌بینی در نقش کودکان؛ نه قهرمان‌سازی، نه نادیده‌گرفتن

پویا نیکجو، فعال محیط‌زیست، سومین سخنران این نشست بود که با نگاهی واقع‌بینانه و اجتماعی به نقش کودکان در حفاظت از زمین پرداخت. وی با تاکید بر این نکته که همیشه داشتن نیت خیر در اقدامات زیست مهمی کافی نیست و باید با آگاهی و علم همراه شود بر نقش مهم موسساتی که فعالیت فرهنگی می‌کنند تاکید نمود.

او با انتقاد از رویکرد‌هایی که کودکان را به‌ عنوان «منجیان زمین» معرفی می‌کنند، گفت: کودکان قرار نیست اشتباهات ساختاری و تاریخی بزرگسالان را جبران کنند. چنین نگاهی نه‌ تنها غیرواقع‌ بینانه است، بلکه می‌تواند فشار روانی ناعادلانه‌ای بر آنها وارد کند.

نیکجو در عین حال تأکید کرد که نادیده گرفتن نقش کودکان نیز خطاست. به باور او، کودکان می‌توانند حاملان فرهنگ جدیدی از ارتباط با طبیعت باشند؛ فرهنگی که از خانواده، مدرسه و جامعه آغاز می‌شود و به کنش‌های کوچک، اما پایدار می‌انجامد.

او بر اهمیت تجربه بی واسطه و الگو بودن بزرگسالان تأکید کرد و گفت: کودک بیش از آن‌ که به گفته‌ها توجه کند، به رفتار‌ها نگاه می‌کند. اگر سبک زندگی ما با احترام به زمین همراه نباشد، آموزش‌های کلامی تأثیر چندانی نخواهند داشت. پوست لابراتوار شناخت است و تجربه کودک با محیط زیست منجر به شناخت، ارتباط، احترام و در نهایت دغدغه مندی و مراقبت می‌انجامد.

قصه، روان سالم و کنش اجتماعی؛ پیوندی برای آینده‌ای بهتر

نشست «قصه صدای زمین، دستان تو» تلاشی بود برای ایجاد گفت‌وگویی میان حوزه‌های مختلف؛ گفت‌وگویی که نشان داد بحران محیط‌ زیست صرفاً مسئله‌ای علمی یا فنی نیست، بلکه موضوعی عمیقاً انسانی، روانی و فرهنگی است.

ترکیب قصه، روان‌ شناسی و کنش محیط‌ زیستی در این برنامه، تصویری چند لایه از نقش کودکان ارائه داد؛ نقشی که مبتنی بر آگاهی، احساس تعلق و مسئولیت پذیری واقع بینانه و تدریجی است.

برگزاری این نشست در شهر کتاب مرکزی و به همت مجموعه طاووسانه، بار دیگر اهمیت فضا‌های فرهنگی گفت‌وگومحور را یادآور شد؛ فضا‌هایی که به‌ جای ارائه پاسخ‌های ساده، پرسش‌های عمیق‌تری درباره رابطه انسان و زمین مطرح می‌کنند.