برای کیفیت هزینه می‌کنیم؛ چه چیزی بهتر می‌شود؟
برای کیفیت هزینه می‌کنیم؛ چه چیزی بهتر می‌شود؟
صورت‌ حساب آموزش، مشاوره، ممیزی و تمدید گواهینامه روشن است؛ اما صورت‌ حساب این خدمات، درباره نتیجه آن‌ها چیزی نمی‌گوید. سازمان ممکن است همه این هزینه‌ها را بپردازد و همچنان با تأخیر در تحویل، دوباره‌ کاری و شکایت‌های تکراری روبه‌رو باشد. پرسش این است که سرمایه‌گذاری برای کیفیت، چه تغییری در اداره سازمان ایجاد کرده است و چه کسی باید درباره حاصل آن پاسخ بدهد؟

به گزارش پرشین خبر؛ پیرامون استاندارد ایزو ۹۰۰۱، بازاری گسترده از خدمات تخصصی شکل گرفته است. این بازار به نیاز واقعی سازمان‌ها پاسخ می‌دهد و گواهینامه نیز می‌تواند برای ورود به زنجیره تأمین، پاسخ‌گویی به الزامات قراردادی و ایجاد اعتماد تجاری ارزش داشته باشد.

با این‌حال، منفعت تجاری داشتن گواهینامه را باید از منفعت حاصل از بهترشدن عملکرد درونی سازمان تفکیک کرد. ممکن است بنگاهی به کمک گواهینامه وارد یک مناقصه شود؛ اینکه پس از گرفتن قرارداد، تعهدش را با چه کیفیت و هزینه‌ای اجرا می‌کند، پرسش دیگری است.
وقتی دریافت و حفظ گواهینامه به هدف اصلی تبدیل شود، خطر جابه‌جایی معیار موفقیت به وجود می‌آید. سازمان برای روز ممیزی آماده می‌شود، اما مسئله روزمره مشتری یا کارکنان ممکن است همچنان باقی بماند.

در این وضعیت، هزینه‌ای که باید به بهبود کمک کند، صرف نگهداری ظاهری از نظم می‌شود. البته این سرنوشت اجتناب‌ناپذیر استاندارد نیست؛ کیفیت استقرار و میزان حضور آن در تصمیم‌های واقعی سازمان تعیین می‌کند که چه نتیجه‌ای به دست آید.
بخشی از این فاصله را باید در رابطه مدیریت کیفیت با مدیریت عالی جست‌وجو کرد. گزارشی که فقط از تعداد ممیزی‌ها، اسناد اصلاح‌ شده و پرونده‌های بسته‌شده سخن می‌گوید، هنوز توضیح نداده است منابع کجا تلف می‌شوند، کدام تعهد سازمان در خطر است و برای اصلاح چه تصمیمی لازم است.

مدیر عامل و هیئت‌ مدیره باید بتوانند اثر مسائل کیفیت را بر هزینه، قابلیت تحویل، اعتبار سازمان و تداوم فعالیت ببینند. کیفیت زمانی در گفت‌وگوی مدیریت جای می‌گیرد که اطلاعات آن در انتخاب‌ها و تخصیص منابع به کار آید.
اما تغییر ادبیات گزارش‌ها، به‌ تنهایی این فاصله را از بین نمی‌برد. اگر مدیر کیفیت زیان ناشی از خرید نامناسب را محاسبه کند، ولی معیار انتخاب تأمین‌ کننده همچنان فقط کمترین قیمت باشد، گزارش دقیق‌تر شده است و تصمیم نامناسب ادامه دارد. اگر هزینه خروج کارکنان باتجربه معلوم شود، اما شرایط کار و شیوه مدیریت تغییر نکند، محاسبه زیان مانع تکرار آن نخواهد شد. مسئله، کیفیت خود تصمیم‌هاست.
از همین‌جا باید دامنه بحث را به «کیفیت اداره سازمان» گسترش داد. نمی‌توان کیفیت را فقط از محصول نهایی انتظار داشت، درحالی‌که تصمیم مالی، برنامه تولید یا نظام منابع انسانی، زمینه اختلال را ایجاد می‌کند. برای مثال، واحد خرید ممکن است کاهش قیمت را موفقیت بداند، اما مواد خریداری‌شده در تولید ضایعات بیشتری ایجاد کند.

فروش نیز ممکن است بابت افزایش قراردادها پاداش بگیرد، درحالی‌که ظرفیت اجرای تعهدات فراهم نیست. هر واحد در گزارش خود موفق است، ولی حاصل کار برای سازمان، هزینه بیشتر و برای مشتری، بدقولی است.

بعضی مشکلات کیفیت دقیقاً به همین دلیل بارها تکرار می‌شوند: اثر خطا اصلاح می‌شود، اما تصمیم و مشوقی که آن را بازتولید می‌کند باقی می‌ماند. محصول معیوب تعویض می‌شود و سفارش عقب‌ افتاده با اضافه‌ کاری تحویل می‌شود، بی‌آنکه علت در مسیر مشترک خرید، تولید، فروش و مالی بررسی شود.

رفع این مسائل به مسئول مشخص، اختیار اصلاح و همکاری میان واحدها نیاز دارد. اعلام اینکه «کیفیت مسئولیت همه است» زمانی معنا دارد که سهم هر مدیر در نتیجه، قابل تشخیص و پیگیری باشد.
فناوری می‌تواند این ارتباط‌ها را آشکارتر کند. کنار هم قرار گرفتن اطلاعات سفارش، تأمین، تولید و شکایت مشتری، امکان بررسی دقیق‌تر الگوهای خطا و تأخیر را فراهم می‌کند. هوش مصنوعی نیز می‌تواند در تحلیل این داده‌ها کمک کند، به شرط آنکه داده معتبر باشد و نتیجه تحلیل با شناخت فرایند بررسی شود.

با این‌حال، سامانه پیشرفته نمی‌تواند به‌جای مدیریت درباره تغییر یک سیاست غلط تصمیم بگیرد. سازمان باید روشن کند با اطلاعات تازه، کدام تصمیم را بهتر می‌گیرد و اثر آن را چگونه می‌سنجد.
در آموزش نیز همین پرسش مطرح است. افزایش ساعت آموزش، به‌خودی‌خود نشان نمی‌دهد توان سازمان بیشتر شده است. باید بتوان دید فرد پس از آموزش، کدام کار را بهتر انجام می‌دهد؛ آیا می‌تواند علت یک مسئله را تشخیص دهد، راه‌ حل مناسب انتخاب کند و نتیجه را ارزیابی کند؟ این توانایی با تمرین در موقعیت واقعی، بازخورد و اصلاح عملکرد شکل می‌گیرد. اگر مانع انجام درست کار، ابزار نامناسب یا دستور مبهم باشد، برگزاری دوره تازه جای اصلاح شرایط کار را نمی‌گیرد.
کیفیت اداره سازمان مستلزم آن است که هر مدیر، کیفیت عملکرد حوزه خود و اثر آن بر دیگر حوزه‌ها را بشناسد. مدیر عامل مسئول هماهنگی این مجموعه و هیئت‌ مدیره مسئول نظارت بر جهت‌گیری‌ها و ریسک‌های مهم است.

واحد کیفیت می‌تواند تحلیل و بهبود را پشتیبانی کند، اما نمی‌تواند به‌ تنهایی پاسخ‌گوی پیامد تصمیم‌هایی باشد که اختیار تغییرشان را ندارد. این مسئولیت باید در بودجه، معیارهای ارزیابی مدیران و پیگیری نتیجه تصمیم‌ها دیده شود.
برای آغاز، لازم نیست سازمان انبوهی از شاخص‌ها و گزارش‌های تازه تولید کند. می‌توان یک مسئله پرهزینه و تکرار شونده را انتخاب کرد، علت‌های آن را با مشارکت واحدهای درگیر بررسی کرد و تصمیم لازم برای اصلاح را گرفت. نتیجه باید با وضعیت پیش از اقدام مقایسه شود و در طول زمان پایدار بماند.

همچنین باید روشن باشد که بهبود یک بخش، با انتقال هزینه یا فشار به بخش دیگر حاصل نشده است. این شواهد است که ارزش سرمایه‌گذاری در کیفیت را نشان می‌دهد.
شعار امسال روز ملی کیفیت، «کیفیت در گذار؛ بازاندیشی در مدیریت سازمان»، دعوت به همین بازنگری است. سازمان‌ها حق دارند از خدماتی که به نام کیفیت دریافت می‌کنند، نتیجه بخواهند؛ مدیران نیز باید درباره سهم تصمیم‌های خود در تحقق آن نتیجه پاسخ‌گو باشند.

برای مردم، حاصل این بحث باید در کالای قابل‌اعتماد، خدمت درست و تعهدی که به‌موقع اجرا می‌شود دیده شود. هزینه‌کردن برای کیفیت زمانی ارزش خود را نشان می‌دهد که سازمان بهتر اداره شود و مردم هزینه کمتری برای خطاهای آن بپردازند.

فرزین انتصاریان رئیس انجمن مدیریت کیفیت ایران